Abdulkadir Geylani Hazretleri

Kısaca Hayatı Abdulkadir Geylani Hazretleri, 11. ve 12. yüzyıllarda yaşamış, İslam dünyasının ilk ve en yaygın tarikatı olan Kadiriyye'nin kurucusu büyük bir alim ve mutasavvıftır. Kendi devrinde ve sonrasında "Gavs-ul Azam" ve "Muhyiddin" gibi unvanlarla anılan Abdulkadir Geylani Hazretleri, fıkıh ilmindeki derinliği ile tasavvufi yaşantıyı kusursuz bir şekilde birleştirerek İslam ahlakının geniş coğrafyalara yayılmasını sağlamış tarihi bir silsile önderidir. Doğumu ve İlk Yılları Abdulkadir Geylani Hazretleri, Miladi 1077 (Hicri 470) senesinde Hazar Denizi'nin güneybatısında yer alan Gilan eyaletine bağlı Neyf köyünde dünyaya gelmiştir. Babası, takva sahibi bir zat olan Ebu Salih Musa Cengidost, annesi ise devrinin tanınmış zahidlerinden Ebu Abdullah es-Savmai'nin kızı Ummulhayr Emetulcebbar Fatima'dır. Soyu baba tarafından Hz. Hasan'a, anne tarafından ise Hz. Huseyin'e dayandığı için hem seyyid hem de şerif unvanını taşımaktadır. Küçük yaşta babasını kaybeden Abdulkadir Geylani Hazretleri, annesinin ve dedesinin himayesinde büyümüştür. Menkıbelere göre daha bebekliğinde Ramazan ayında gündüzleri süt emmeyerek manevi büyüklüğünün işaretlerini vermiştir. İlk eğitimini memleketinde aldıktan sonra, içindeki ilim aşkı ve gençlik yıllarında tarlada çift sürerken aldığı manevi işaret üzerine, 18 yaşına geldiğinde annesinden izin alarak ilim tahsil etmek üzere Bağdat'a doğru yola çıkmıştır. Tahsil Hayatı ve Manevi Yola Girişi Miladi 1095 yılında Bağdat'a ulaşan Abdulkadir Geylani Hazretleri, dönemin en ünlü alimlerinden hadis, fıkıh, kıraat ve edebiyat dersleri alarak zahiri ilimlerde en üst seviyeye ulaşmıştır. Fıkıh ilmini Ebu Hattab Mahfuz ve Kadı Ebu Huseyin gibi alimlerden; hadis ilmini Ebu Galib b. Bakıllani ve Cafer es-Serrac gibi muhaddislerden; edebiyatı ise Zekeriyya et-Tebrizi'den tahsil etmiştir. Bağdat'ta bulunduğu süreçte Şafii mezhebinden Hanbeli mezhebine geçmiş ve bu mezhebin canlanmasına büyük katkı sağlamıştır. Zahiri ilimlerde üstün bir konuma geldikten sonra, mutasavvıflarla yakın dostluklar kurarak tasavvuf yoluna yönelmiştir. Manevi eğitimine Ebu'l-Hayr Muhammed bin Müslim ed-Debbas (Hammad-i Debbas) vasıtasıyla başlamış, ardından Ebu Sa'd el-Muharrimi'nin manevi terbiyesinden geçerek tasavvuf icazetini ve şeyhlik hırkasını onun elinden giymiştir. Eğitimini tamamladıktan sonra Bağdat'ın dışındaki Kerh harabelerinde ve Irak sahralarında tam yirmi beş yıl süren inziva, riyazet ve mücahede dönemi geçirerek nefsini terbiye etmiş, velayet makamının zirvesine ulaşmıştır. İrşad, Hizmet ve Faaliyetleri Yirmi beş yıllık inziva hayatının ardından Abdulkadir Geylani Hazretleri, Miladi 1127 yılında Bağdat'a dönerek hocası Ebu Sa'd el-Muharrimi'nin kendisine devrettiği medresede ders ve vaaz vermeye başlamıştır. Kısa sürede sohbetleri o kadar büyük bir ilgi görmüştür ki, açık havada verdiği vaazları dinlemek için yetmiş bin insanın toplandığı rivayet edilmektedir. Bu yoğun ilgi üzerine medresesi genişletilmiş ve devasa bir tekke haline getirilmiştir. Abdulkadir Geylani Hazretleri, sohbetlerinde şeriatın kurallarına sıkı sıkıya bağlı kalmayı şart koşmuş, yalnızca avamdan insanları değil, devrin devlet yöneticilerini ve alimlerini de etkilemiştir. "Dini dirilten" manasına gelen "Muhyiddin" unvanıyla anılan bu mübarek veli, on binlerce insanın hidayetine vesile olmuş, dergahını bir ilim, irfan ve sosyal yardımlaşma merkezi haline getirmiştir. Asla devlet ricalinden hediye kabul etmemiş, kimsesizleri, fakirleri ve öğrencileri kendi himayesinde doyurarak büyük bir vakıf hizmeti yürütmüştür. Çok sayıda mucizevi hali ve selameti sayesinde Hristiyanlar, Yahudiler ve inançsızlardan birçok insan onun huzurunda İslam'la şereflenmiştir. Vefatı ve Mirası Ömrünü İslam'ı tebliğe ve kalpleri irşad etmeye adayan Abdulkadir Geylani Hazretleri, Miladi 1166 (Hicri 561) senesinde seksen dokuz yaşındayken Bağdat'ta vefat etmiştir. Cenazesine benzeri görülmemiş bir kalabalık katılmış ve vasiyeti üzerine Bağdat'ta Babulşeyh mahallesindeki kendi medresesine defnedilmiştir. Bugün Irak'ın Bağdat şehrinde bulunan türbesi, Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle Mimar Sinan tarafından büyük bir külliye (cami, tekke, imaret) olarak yeniden inşa edilmiş olup, günümüzde halen milyonlarca insan tarafından ziyaret edilmektedir. Abdulkadir Geylani Hazretlerinin en büyük manevi mirası, İslam dünyasının ilk ve en geniş kapsamlı tasavvuf yolu olan "Kadiriyye" tarikatıdır. Vefatından sonra, çocukları (Abdurrezzak, Abdulvehhab, İsa, Musa vd.) ve yetiştirdiği halifeleri vasıtasıyla bu mübarek yol; Anadolu, Balkanlar, Afrika, Hindistan ve Uzak Doğu'ya kadar yayılmıştır. Aynı zamanda "el-Gunye li-Talibi Tariki'l-Hak", "Futuhu'l-Gayb", "el-Fethu'r-Rabbani" ve "Mektubat" gibi birbirinden değerli pek çok eser kaleme alarak, kendinden sonraki nesillere bir kaynak hazinesi bırakmıştır.